Follow the Money

Rosanne Kropman was bezig met een lijst van aanbieders van begeleid wonen voor jongeren, toen Jolien de Vries een opmerkelijke tip kreeg. Ze voegden hun werk samen en stuitten op een wereld van onduidelijke financiën en slechte zorg.

Na de schokkende verhalen van Nederlandse jongeren over hun verblijf in de Franse Morvan, besluiten journalisten Margot Smolenaars, Hicham Abarkan en Hannah Veldhoen naar Frankrijk af te reizen. Ze willen met eigen ogen zien waar de jongeren soms jarenlang verbleven. Wat zeggen de gastouders zelf? En hoe zien de boerderijen eruit? Ze zijn vooral op zoek naar één persoon: Anja Jansen, de Nederlandse vrouw die de jongeren bij deze gastgezinnen onderbracht. Sinds de Franse politie een strafrechtelijk onderzoek begon, is zij niet meer te bereiken. Waar is Anja gebleven?

Voor Nederlandse jongeren die vastliepen in de jeugdzorg, moest een verblijf in de Franse Morvan een nieuwe start betekenen. Maar achter de deuren van de afgelegen boerderijen in de Morvan waar ze werden ondergebracht, ging een heel andere werkelijkheid schuil. In deze eerste aflevering vertellen twee jongeren over de honger, mishandeling en zware arbeid die ze daar moesten doorstaan. Ook ouders komen aan het woord: ze kregen soms jarenlang nauwelijks contact met hun kinderen. Wie is Anja Jansen, de vrouw die de jongeren bij de Franse gastgezinnen onderbracht? Wat waren de beloftes van de Nederlandse jeugdzorginstellingen? En: hoe werden die gebroken?

Hoe konden Nederlandse jongeren jarenlang onder zulke omstandigheden in Frankrijk verblijven, zonder dat iemand ingreep? In de derde en laatste aflevering van Gevangen in de Franse Morvan wordt de rol van de Nederlandse jeugdzorginstellingen onderzocht. Wie controleerde de gastgezinnen en Anja? Waren er signalen dat het misging? En hoeveel geld werd er verdiend aan de plaatsingen? Ondertussen proberen de jongeren, eenmaal terug in Nederland, hun leven weer op te pakken.

Sinds de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne, in februari 2022, heeft de EU al 21 sanctiepakketten aangenomen tegen Rusland. Maar wat hebben die sancties eigenlijk opgeleverd, nu Oekraïne zich moet voorbereiden op weer een nieuwe oorlogswinter? In deze aflevering van ‘Follow the Money interviewt’ spreekt Annette van Soest met sanctie-expert Yvo Amar over het kat-en-muisspel rond sancties. Over de Russische schaduwvloot die Moskou nog steeds honderden miljoenen aan olie-inkomsten oplevert, gesanctioneerde Russische oligarchen die schadevergoedingen eisen, en Europese bedrijven die complexe structuren opzetten om sancties te ontwijken.

Viktor Orbán has drawn Hungary increasingly close to Russia. But what has been happening behind closed doors between the Hungarian government and Moscow? Investigative network VSquare obtained recordings and transcripts of calls between Hungary’s foreign minister and senior Russian officials, offering a rare glimpse into Hungary-Russia relations and the conversations taking place away from public view. In the final episode of Follow the Money’s summer podcast series, Emma du Chatinier and Lise Witteman speak with VSquare co-founder and investigative journalist Anna Gielewska. She explains how journalists across Central Europe began investigating the spread of Orbán’s political model and why Russian influence kept appearing in their reporting. It’s a story that sounds like a “spy thriller”, but actually played out across Central Europe.

Hoe komen we af van Microsoft? Welke sociale media kunnen we nog gebruiken? Marleen Stikker, oprichter en directeur van Waag Futurelab, heeft er wel ideeën over. Al sinds de jaren negentig waarschuwt ze voor ‘de ongebreidelde geldzucht van techbedrijven’. Moedeloos werd ze nooit. Nu we met de rug tegen de muur staan, ziet ze langzaam dingen veranderen. Hoe? Dat vertelt ze in ‘FTM interviewt’.

Steeds meer zorginstellingen worden opgekocht door private equity. Om excessieve winsten tegen te gaan wil het kabinet strengere regels voor winstuitkeringen. Maar gezondheidseconoom Xander Koolman is niet overtuigd. ‘Er zijn veel te veel routes om toch winst uit te keren.’ Koolman ziet een andere manier om excessen in de zorg aan te pakken. Welke dat is en waarom hij de plannen van het kabinet vooral ‘voor de bühne’ vindt, hoor je in de nieuwste aflevering van Follow the Money Interviewt.

In deze aflevering interviewt Thomas Bollen journalist en Buitenhof-presentator Maaike Schoon. In haar boek Waarom jij geen huis kunt betalen laat zij zien dat de wooncrisis niet wordt veroorzaakt door een tekort aan stenen, maar het gevolg is van de manier waarop we grondbezit hebben geregeld. Schoon neemt ons mee naar de zeventiende eeuw, toen grond voor het eerst een financieel product werd, en naar de (toen wereldberoemde) liberale econoom Henry George, die er in 1879 een belasting op wilde heffen. Waarom ligt zo’n grondbelasting politiek zo moeilijk? En wat betekent het dat de meeste Nederlanders inmiddels zelf belang hebben bij verder stijgende huizenprijzen?

Nikki Brands en Sarah Burmann ontdekten grote ladingen designerdrugs die in India gemaakt worden voor de Nederlandse markt. De online verkoop gaat heel soepel en loopt in de miljarden. De overheid heeft het nakijken. Sommige handelaren spraken openhartig met Nikki en Sarah. In ‘Frederique vraagt door’ vertellen zij hoe ze deze internationale handelsroute hebben blootgelegd.

In bepaalde wijken in Nederland zijn mensen bij voorbaat verdacht. Zo ook in Zaanstad. Daar leidt de aanpak van ondermijnende criminaliteit tot adrescontroles in specifieke stadsdelen. De gemeente gaat ervan uit dat sommige inwoners crimineel zijn, zónder dat duidelijk is wat de bewijzen zijn, zo blijkt uit onderzoek van FTM. In deze aflevering van ‘Follow the Money interviewt’ gaat Annette van Soest erover in gesprek met mensenrechtenadvocaat Jelle Klaas.

In deze aflevering van FTM interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Wim van Dalen, directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP. Die organisatie richt zich op het terugdringen van alcoholgerelateerde schade en het vergroten van de politieke en publieke bewustwording over de gezondheidsrisico’s van alcoholgebruik.

Nederland maakt tot nu toe tevergeefs jacht op Jos Leijdekkers, beter bekend als ‘Bolle Jos’. De veroordeelde drugsbaron houdt zich schuil in Sierra Leone, ontdekten FTM en het AD vorig jaar. Sindsdien is zijn invloed in het Afrikaanse land alleen maar gegroeid, zegt drugshandel- en West-Afrika-expert Kars de Bruijne. Dat maakt arrestatie of uitlevering steeds lastiger. In deze aflevering van ‘Follow the Money interviewt’ bespreekt Annette van Soest met De Bruijne hoe de meest gezochte crimineel van Nederland kon doordringen tot de hoogste politieke kringen van Sierra Leone. Leijdekkers heeft nauwe banden met president Julius Maada Bio en zijn familie. De Bruijne, programmaleider West-Afrika en de Sahel bij instituut Clingendael komt al jaren in het land. Hij deed er onderzoek naar het gebruik van geweld tijdens de burgeroorlog, de relatie tussen politiek en gewelddadige milities en de opkomst van gangs.

Plastisch chirurg Joost van Tetering uit Bloemendaal behoort naar eigen zeggen tot de top. Maar patiënten verlaten zijn kliniek met nachtmerries, pijn en blijvende klachten. Patiënten vertellen over vreselijke ervaringen op de operatietafel en blijvende gezondheidsschade. Wie is deze arts en wat gaat er mis in zijn kliniek?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met klimaatjurist Margaretha Wewerinke-Singh, die de afgelopen jaren de eilandstaat Vanuatu bijstond. Ze was nauw betrokken bij de klimaatzaak die Vanuatu aanhangig maakte bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Vorig jaar juli kwamen de rechters met een baanbrekend advies waarin landen werden verplicht het klimaat te beschermen om zo burgers wereldwijd een schone en gezonde leefomgeving te garanderen. ‘Ik ben erg verheugd over het resultaat,’ zegt Wewerinke-Singh.

Voor handelaren van designerdrugs is het kinderlijk eenvoudig om aan de middelen te komen. Onderzoek van de NOS en Follow the Money toont hoe buitenlandse laboratoria op verzoek van handelaren moleculen van verboden middelen nabootsen. Nederlandse bedrijven importeerden in totaal voor ruim 46 miljoen euro aan designerdrugsuit India. In dit audioverhaal hoor je meerdere importeurs, handelaren en webshopbeheerders die inzicht geven in de Nederlandse designerdrugshandel.

De Wet open overheid (Woo) zorgt voor veel te veel werk voor ambtenaren, omdat mensen er misbruik van maken. Dat is een veelgehoorde klacht. FTM’s Woo-expert Bas van Beek wilde weten of dat klopt. Hij deed een opzienbarende ontdekking die niet zou misstaan in een B-film. Samen met Lucien Hordijk vertelt hij erover.

Veiligheidsdiensten opereren het liefst in stilte, maar op dit moment waarschuwen ze openlijk voor de groeiende dreiging in de wereld. Hoe moeten we die waarschuwingen zien, nu er in sneltreinvaart een nieuwe inlichtingenwet wordt voorbereid die ook het toezicht op de diensten regelt? Annette van Soest bespreekt het in deze aflevering van ‘Follow the Money interviewt’ met Anne Mieke Zwaneveld, voorzitter van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Deze commissie is de laatste horde die de AIVD en de MIVD moeten nemen als ze telefoons willen afluisteren, computers of netwerken willen hacken of op grote schaal internetverkeer willen aftappen.

In deze aflevering spreekt Thomas Bollen met filosoof en econoom Ingrid Robeyns. Robeyns is de bedenker van het limitarisme: ze pleit voor een bovengrens aan rijkdom. Bollen en Robeyns bespreken de effecten van extreme rijkdom op de economie en het functioneren van onze democratische samenleving. Hoewel de negatieve gevolgen van grote ongelijkheid steeds zichtbaarder zijn, bestaat er tegelijkertijd weerstand tegen het aanpakken van extreme rijkdom. Waarom stuit de invoering van een vermogensbelasting op zoveel weerstand, zelfs bij mensen die nauwelijks vermogen hebben? En hoe ziet onze toekomst eruit wanneer we niets doen en de ongelijkheid doorgroeit?

Een privékliniek heeft ernstig zieke postcovidpatiënten ingezet als proefkonijnen. Experts noemen de betrokken artsen onethische amateurs. Margot Smolenaars, Luciën Hordijk en Hicham Abarkan vertellen hoe zij op het spoor kwamen van dit medisch experiment dat, opmerkelijk genoeg, nog niet is stopgezet.

In crisis de jeugdzorg in en met een nieuw trauma er weer uit. Dat overkwam Froukje toen ze op 17-jarige leeftijd na een zelfmoordpoging werd opgenomen bij D3 in Hoenderloo. Daar werd ze uitgescholden en soms urenlang geïsoleerd en vastgehouden. Nu wordt ze gezien als ‘te complex’ voor verdere behandeling. In dit audio verhaal, hoor je Froukje (wat niet haar echte naam is) en haar moeder over hun ervaringen met de zorginstelling. Wat heeft Froukje bij D3 meegemaakt en hoe kan het dat deze commerciële zorginstelling als enige een bed vrij had voor een jongere in nood?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Egbert Jan van Bel, voorzitter van de stichting Eerlijk Werk, die opkomt voor de belangen van uitzendkrachten. Van Bel wil namens hen een massaclaim indienen tegen uitzendbureaus wegens achterstallige betalingen. ‘Mensen aan de onderkant van de markt lopen inkomen mis waardoor ze bijvoorbeeld hun kinderen niet naar een voetbalclub kunnen sturen. Ik vind mezelf geen knip voor de neus waard als ik hier niets aan zou doen.’

In deze aflevering van Follow the Money interviewt spreekt Annette van Soest met Lousewies van der Laan, directeur van Transparency International Nederland. De wereld verkeert in een corruptiecrisis. En die wordt alleen maar erger, want de bestrijding van corruptie stagneert. Daarvoor waarschuwde Transparency International eerder dit jaar. De oorzaak, volgens de anticorruptie-waakhond, is gebrekkig leiderschap. Ook Nederland scoort historisch slecht op de Corruptie Perceptie Index van Transparency International. Ons land bungelt onderaan in de top-tien. De Nederlandse corruptie-aanpak hapert. Wat gaat er mis?

De Limburgse ondernemer Martijn W. haalde voor honderden miljoenen contracten binnen bij Defensie – terwijl zijn bedrijf wordt verdacht van fraude. De selectie van mensen met wie het ministerie zaken doet, is normaal gesproken heel streng. Dieuwertje Kuijpers vertelt hoe deze zaak in elkaar steekt én hoe W. probeerde de publicatie van haar onderzoek tegen te houden.

Afrika-correspondent Sophie van Leeuwen deed wat geen enkele andere westerse journalist deed: naar Sierra Leone om verslag te doen over Bolle Jos. Het kwam haar op arrestatie en een spionageverdenking te staan. Voor Follow The Money tekende ze haar bloedstollende relaas op. In dit audioverhaal, dat haar geschreven reportage combineert met een interview, hoor je alles over haar ervaring in het land van de meest gezochte crimineel van Nederland. In detail vertelt ze hoe haar reis verliep, hoe ze werd opgepakt en hoe ze uiteindelijk vrijkwam.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Rinke Zonneveld, ceo van Invest-NL. Hij heeft maar liefst 3 miljard aan belastinggeld te besteden om bijvoorbeeld de energietransitie of de vorming van een circulaire economie te versnellen. Waar moeten miljarden aan publiek investeringsgeld volgens hem naartoe, en waar vooral niet?

In deze aflevering van Follow the Money interviewt spreekt Annette van Soest voormalig TomTom-bestuurder Alexander Ribbink. Als founding partner van Keen Venture Partners investeert hij samen met VVD-prominent Ben Verwaayen en diens zoon Robert in Europese startups. Sinds eind vorig jaar richt de Nederlandse durfkapitalist zich via een apart fonds specifiek op de defensie-industrie. Daarvoor haalde Ribbink 150 miljoen euro op. Onder andere pensioenfonds PME, de Europese Investeringsbank (EIB), ABN Amro, ASR en TNO staken er geld in. Maar stroomt al dat geld naar drones en AI die Europa veiliger maken, of naar wilde plannen die niet waargemaakt kunnen worden?

Een private kliniek heeft ernstig zieke postcovidpatiënten gebruikt als proefkonijnen in een geneesmiddelenexperiment. De eigenaren overtraden daarbij de regels voor gedegen onderzoek. ‘Het is beschadigend voor de wetenschap, maar vooral voor de vele patiënten die valse hoop kregen.’

De hersentumor van Wouter Slegt werd bestraald met protonen. Wat hij niet wist, is dat zijn artsen op dat moment al beschikten over onderzoeksresultaten die vragen oproepen over de effectiviteit van de therapie. In dit interview vertellen Wouter en zijn vrouw Oetje hoe zij daarvan op de hoogte zijn gesteld. Deze podcast vormt een tweeluik met het artikel van zaterdag 21 februari.

Remy Koens en Sebastiaan Brommersma deden onderzoek naar het datalek bij Clinical Diagnostics. Dat bedrijf voerde jarenlang het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker uit. Door een datalek zijn in juli gegevens van bijna een miljoen vrouwen buitgemaakt. Uit bronnen binnen het bedrijf bleek dat beveiliging van patiëntgegevens geen prioriteit had. Er lopen meerdere onderzoeken naar hoe het zo mis kon gaan. Wat kunnen we daarvan verwachten?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Reijer Passchier, hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit, en daarnaast werkzaam als docent Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. Hij is de auteur van het boek De vloek van Big Tech. Europa zit in een noodsituatie, vindt Passchier. Volgens hem is de soevereiniteit van de Europese Unie in het geding door de afhankelijkheid van de big tech-bedrijven als Amazon en Microsoft die zich tot in de haarvaten van onze samenlevingen hebben gevestigd.

President Poetin betaalt de oorlog tegen Oekraïne voor een groot deel van olie-opbrengsten. Die olie wordt vervoerd met de zogeheten schaduwvloot, een groep van ruim 600 olietankers. Samen met een internationaal team brachten Dimitri Tokmetzis en Jesse Pinster de olietankers in kaart. Wat is het effect van de westerse sancties die aan de schaduwvloot worden opgelegd?

In deze podcast spreekt Follow the Money-journalist Thomas Bollen verschillende gasten naar aanleiding van zijn boek ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’. In deze aflevering politicus Paul Tang. Hij zat in het oog van de storm toen in 2008 de kredietcrisis uitbrak. ‘De Nederlandsche Bank had eigenlijk ook geen idee.’

De Finnen zijn permanent klaar voor oorlog, Litouwen heeft ervaring met Sovjet-onderdrukking en Polen spendeert relatief veel geld aan defensie. Wat kan Nederland van deze landen leren? Daniël van Kessel maakte een reis langs het Oostfront en vertelt wat hij daar zag.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Mark van Baal, oprichter en directeur van Follow This. Deze activistische aandeelhoudersvereniging zette klimaatverandering op de agenda bij grote oliemultinationals als Shell en BP door resoluties in te dienen waarin de oliereuzen werden opgeroepen zich te houden aan het klimaatverdrag van Parijs. Hoe gaat het nu Trump aan de macht is? Wat is zijn nieuwe strategie?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Nienke Venema, directeur van Stichting Democratie en Media (SDM), die opkomt voor de democratische rechtsstaat en de vrije pers. Venema maakt zich zorgen over de grote en moeilijk te controleren macht van big tech bedrijven als Google, X en Meta. De dominante rol van deze Amerikaanse techreuzen vormt volgens haar een ernstige bedreiging voor de democratie en de informatievoorziening in Nederland.

In een Brabants dorpje belooft een alternatieve genezer uitbehandelde kankerpatiënten beterschap met dure therapieën. Nadat de Inspectie ernstige tekortkomingen vaststelde in zijn vorige kliniek, verhuisde hij zijn praktijk slechts een paar honderd meter verderop. Waarom grijpt niemand in?

In deze podcast spreekt Follow the Money-journalist Thomas Bollen verschillende gasten naar aanleiding van zijn boek ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’. In deze aflevering oud-DNB-president Nout Wellink, die Bollens boek drie dagen na publicatie al uit had. ‘Het heeft me aan het denken gezet. Ook over mogelijke gevolgen van de introductie van nieuwe betaalmiddelen.’ Bollen en Wellink discussiëren stevig over de opties om ons geldstelsel anders in te richten. Is het mogelijk om het stelsel veiliger en stabieler te maken met nieuwe betaalmiddelen, zoals stablecoins en de digitale euro?

In Congo moeten bedrijven die daar naar bijzondere aardmetalen delven, een percentage van de omzet afstaan aan het land. Zo kunnen scholen en ziekenhuizen worden gebouwd en ziet de bevolking iets terug van de miljardenwinsten. Recent bleek dat meerdere mijnbouwbedrijven deze regel aan hun laars proberen te lappen. Het lijkt een ver-van-ons-bed-show, maar dat is het niet, want een van die bedrijven is gevestigd in Amsterdam. Lukas Kotkamp vertelt over deze cruciale wereldhandel, waarbij onder meer Nederland, Kazachstan, Hongkong en Congo zijn betrokken. Wie bijzondere aardmetalen komt winnen in Congo, moet een deel van de omzet afstaan aan de Congolese staat. Zo ziet de bevolking iets terug van de miljardenwinsten. Maar meerdere mijnbouwbedrijven proberen deze regel te omzeilen. Een van die bedrijven is gevestigd in Amsterdam. Journalist Lukas Kotkamp legt uit hoe dat zit.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Sjaak de Ligt, pionier op het gebied van carbon credits en voormalig directeur van de organisatie Trees for All. De Ligt is een van de hoofdpersonen in het boek Wie betaalt, mag vervuilen van Follow the Money-redacteuren Mira Sys en Ties Gijzel, dat deze week is verschenen.

Er is meer geld dan ooit, maar de meeste mensen merken daar weinig van. In deze podcast, als verdieping op zijn boek Geld genoeg maar niet voor jou, onderzoekt Thomas Bollen hoe ons geldsysteem ongelijkheid vergroot, huizenprijzen opdrijft en zelf een rol speelt in opkomst van autocraten. In deze aflevering spreekt hij hoogleraar risicomanagement Theo Kocken. Hij vertelt over onzichtbare risico’s bij banken en de noodzaak om te investeren in opkomende economieën.

In de aanloop naar de verkiezingen neemt de stortvloed aan haat en desinformatie op sociale media toe. Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom, ziet hoe bedreigingen aan D66-leider Rob Jetten op TikTok worden versterkt door algoritmes, en roept gebruikers op om verdachte berichten te melden en vast te leggen. In FTM Interviewt vertelt ze over de duistere wereld van haatberichten en desinformatie op sociale media, de strijd om transparantie en een belangrijke rechtszaak tegen techgigant Meta.

Private investeerders kopen in rap tempo zorginstellingen en mkb-bedrijven op, en banken maken dat mogelijk. Zonder hun geldschepping was private equity nooit zo machtig geworden. In deze podcastaflevering onderzoekt Thomas Bollen wat dat betekent voor de kwaliteit van zorg, kinderopvang en concurrentie. Hij spreekt met journalist Mirjam de Rijk, auteur van Gekaapt door het kapitaal, waarin ze beschrijft hoe private equity-partijen en andere kapitaalkrachtige bedrijven steeds meer grip krijgen op onze publieke instellingen.

Palantir wordt wel het meest mysterieuze bedrijf van Silicon Valley genoemd. Zelfs oud-medewerkers kunnen niet altijd uitleggen wat het bedrijf doet. Rosanne Kropman stuitte op informatie waaruit blijkt dat de politie in Nederland gebruikmaakt van software van dit techbedrijf. Samen met Sebastiaan Brommersma ontdekte ze dat defensie óók klant is. Wat doen Nederlandse overheidsinstellingen met de software van Palantir? En wat gebeurt er met de data? Inmiddels zijn er Kamervragen over gesteld.

Het Binnenhof bestormen, vernielingen aanrichten en de ramen van het D66-partijkantoor ingooien. Tijdens de zeer gewelddadige rellen door extreemrechtse activisten in Den Haag ging het vorige week volledig mis. In gesprek met FTM legt Jelle Postma, oud-AIVD’er en oprichter van Justice for Prosperity, uit hoe ultraconservatieve en extreemrechtse groepen angst en verdeeldheid zaaien om onze democratie te ondermijnen. Zijn waarschuwing: ‘Dit is veel dieper geworteld in Nederland, het is niet beperkt tot deze 1200 mensen. Als we hier niets aan doen, groeit die groep.’